"ΟΥΔΕΙΣ ΑΓΕΩΜΕΤΡΗΤΟΣ ΕΙΣΙΤΟ"

Θρησκεία & Θέατρο

Οι αρχαιοελλήνικές παραστάσεις, εντάσσονταν μόνιμα στο πλαίσιο των εοτραστικών εκδηλώσεων και είχαν θρησκευτικό χαρακτήρα.  Οι παραστάσεις αποτελούσαν αναπόσταστο και ουσιατικό κομμάτι των λατρευτικών δρώμενων και ήταν αφιερωμένες στην λατρεία του θεού Διόνυσου ο οποίος δεν ήταν στο καθιερωμένο δωδεκάθεο.

Τόπος καταγωγής λέγεται ότι ήταν η Θράκη ή η Φρυγία. Ο Διόνυσος κυρίευε τον συναισθηματικό κόσμοτου ανθρώπου με πρωτόγνωρη ορμή. Ο θνητός ένοιωθε το συναίσθημα της απεριόριστης ελευθερίας και επαγγέλοταν λύτρωση από τους καθιερωμένους καταναγκασμούς. 

Οι γυναίκες ένοιωθαν ιδιαίτερη έλξη για αυτήν την θρησκεία καθώς ήταν απεκλεισμένες από την πολιτική και κοινωνική ζωή. Ο Διόνυσος περιστοιχιζόταν από τον θίασο των Μαινάδων, αποσπούσε τις γυναίκες  από το οικείο τους περιβάλλον και τις έπαιρνε μαζί του στη φύση.

Στην Αθήνα προς τιμήν του πραγματοποιούταν τέσσερις εορτές κατα τους χειμερινούς και εαρινούς μήνες:

  • τα κατ' αγρούς  ή  Μικρά Διονύσια (Δεκέμβριος/Ιανουάριος)
  • τα Λήναια (Ιανουάριος/Φεβρουάριος)
  • τα Ανθεστήρια (Φεβρουάριος/Μάρτιος)
  • τα εν άστει ή Μεγάλα Διονύσια (Μάρτιος/Απρίλιος)
Οι γιορτές Ανθεστήρια και κατ'αγρούς δεν συνδέονται με το δράμα. Τα εν άστει Διονύσια ήταν η μεγαλύτερη γιορτή. Αρμόδιος για τη διοργάνωση τους ήταν ο κρατικός εκπρόσωπος   στις μη θρησκευτικές υποθέσεις και όχι ο άρχων βασιλεύς. Η γιορτή ήταν αφιερωμένη σε μια Διονυσιακή λατρεία που προερχόταν από την κωμόπολη Ελευθερές, στα αττικοβοιωτικά σύνορα. Στον Πεισίστρατο  οφείλεται κατά πάσα πιθανότητα η αναδιοργάνωσή της και ο εξωραϊσμός της, με τη εισαγωγή των διθυραμβικών χορών και της τραγωδίας. Έτσι, παράλληλα και ισότιμα με τα παναθήναια, εισάγεται στο δεύτερο μισό του 6ου αι. η μεγάλη γιορτή του νέου θεού.

Τα εν άστει Διονύσια γιορτάζοταν στην αρχή της Άνοιξης όπου ήταν δυνατή και η ναυσιπλοία. Εκείνη την εποχή του χρόνου τα μέλη της Αθηναϊκής συμμαχίας έστελναν την ετήσια εισφορά τους και η πόλη εκμεταλλευόταν την γιορτή για αυτοπροβολή.
Η εορτατιστική συγκέντρωση λειτουργούσε και ως εκκλησία του δήμου με την παρουσία πολυάριθμων υψηλών ξένων και αποτελούσε εντυπωσιακό πλαίσιο για ορισμένες κρατικές ενέργειες που δεν έιχαν καθόλου κρατικό χαρακτήρα. Έτσι, τιμούσαν τους άξιους πολίτες με στεφάνι, ενώ τους ανήλικους γιούς των πεσσόντων δώριζαν μια πανοπλία και τους παρουσίαζαν στο συναθροισμένο πλήθος με αφορμή την γιορτή.

Τα Διονύσια ήταν μια γιορτή που συμμετείχαν μέγαλο μέρος των ελεύθερων πολιτών. Για μερικούς ήταν κορυφαίο βίωμα ολόκληρης της χρονιάς. Τα Λήναια ήταν η αρχαιότερη γιορτή, γι'αυτό και ήταν υπεύθυνος ο άρχων βασιλεύς.

Τόπος διεξαγωγής των αγώνων ήταν αρχικά  το ιερό του θεού στο Λήναιο. Μόνο αφού ανέλαβε το κράτος τη διοργάνωση τους μεταφέρθηκαν στο θέατρο του Διονύσου. Στα Λήναια η ταγωδία είχε σαφώς υποδεέστερη θέση σε σχ΄ση με την κωμωδία.
Επίσημοι τραγικοί άρχισαν σχεδόν μια δεκαετία αργότερα και ταυτόχρονα εγκαινιάστηκε και ο διαγωνισμός των υποκριτών. Οι μεγάλοι τραγικοί δεν έπαιρναν μέρος συχνά στα Λήναια, ο Σοφοκλής κέρδισε 6 από τις 24 μαρτυρημένες του νίκες ενώ ο Ευριπίδης μάλλον αγνοούσε εντελώς την γιορτή. Γενικά η νίκη στα Διονύσια έιχε μεγαλύτερη σημασία για έναν κωμικό ποιητή. Αρκεί να αναλογιστεί κανείς πόσο μειωμένος αισθάνθηκε ο συνιθησμένος σε νίκες Αριστοφάνης όταν ηττήθηκε με τις Νεφέλες στα Διονύσια το 423 π.Χ.

Ο χαρακτήρας των Λήναιων είχε τοπικό χαρακτήρα καθώς επειδή πραγματοποιούταν χειμώνα ήταν αδύνατη η συγκοινωνία και οι ξένοι δεν μπορούσαν να επισκεφτούν την αθήνα.
 

 

 

/